Tàu ngầm thế hệ mới của Mỹ lỡ nhịp, Trung Quốc tăng tốc đóng tàu

SSN(X) chậm tiến độ, Mỹ đối mặt bài toán thay thế hạm đội

Hải quân Mỹ đang chuẩn bị cho chương trình tàu ngầm tấn công hạt nhân thế hệ tiếp theo SSN(X), nhằm thay thế các tàu ngầm lớp Virginia khi chúng dần hết thời hạn hoạt động. Tuy nhiên, những hạn chế nghiêm trọng về ngân sách đã đẩy kế hoạch mua sắm SSN(X) đến năm tài chính 2040, trong khi Trung Quốc tiếp tục mở rộng năng lực đóng tàu ngầm hạt nhân.

Ngày 14/10, theo thông tin được công bố về chương trình, Bộ Tư lệnh Hệ thống Hải quân Mỹ (NAVSEA) đã phát hành thông báo tìm kiếm nguồn cung nhằm đánh giá năng lực đóng tàu trong nước. Hoạt động này do Team Submarine và văn phòng chương trình SSN(X) quản lý, nhằm thu thập dữ liệu kỹ thuật và chi phí đầu tư từ các nhà thầu tiềm năng.

Các yêu cầu bao gồm khả năng chế tạo thân tàu phức tạp, trang bị mô-đun, tích hợp hệ thống chính xác và lắp đặt khoang lò phản ứng hạt nhân. Hải quân Mỹ cũng muốn xây dựng cơ sở dữ liệu về hạ tầng công nghiệp, khả năng sẵn có của ụ tàu khô và nguồn lao động đóng tàu chuyên dụng để chuẩn bị cho chiến lược mua sắm dài hạn. Do các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, số nhà đóng tàu tiềm năng chính được thu hẹp đáng kể, còn lại là General Dynamics Electric Boat và Newport News Shipbuilding thuộc Huntington Ingalls Industries.

Theo kế hoạch, việc đóng mới tàu chiến thuộc chương trình dự kiến sẽ bắt đầu vào khoảng năm 2034. Tuy nhiên, việc mua sắm SSN(X) lại được dự kiến vào năm tài chính 2040, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa công tác chuẩn bị và thời điểm chương trình đi vào giai đoạn mua sắm.

SSN(X) được thiết kế để kết hợp tốc độ và tải trọng lớn của lớp Seawolf, khả năng tàng hình và cảm biến của lớp Virginia, cùng khả năng hoạt động liên tục của lớp Columbia. Tàu cũng được định hướng tăng cường năng lực tác chiến dưới biển, mở rộng khả năng phòng ngư lôi và phối hợp với các hệ thống tự hành từ xa.

Sự chậm trễ càng đáng chú ý khi các tàu ngầm lớp Virginia, dù được cải tiến vật liệu và phương pháp chế tạo để kéo dài tuổi thọ lên 33 năm, vẫn cần được thay thế. Những chiếc đầu tiên dự kiến sẽ ngừng hoạt động khoảng năm 2037. Nếu các tàu kế nhiệm không được đưa vào biên chế kịp thời, Mỹ sẽ gặp thêm sức ép trong việc duy trì quy mô hạm đội.

Một tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia đang được chế tạo. (Ảnh: General Dynamics)

Trung Quốc tăng tốc, thu hẹp khoảng cách dưới biển

Thách thức đối với Mỹ không chỉ nằm ở nhu cầu thay thế tàu cũ mà còn ở tốc độ Trung Quốc mở rộng lực lượng tàu ngầm.

Theo báo cáo tháng 2/2026 của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), trung tâm sản xuất tàu ngầm hạt nhân của Trung Quốc là Công ty Công nghiệp Đóng tàu nặng Bột Hải đã đạt được năng lực sản xuất đáng kể sau các đợt mở rộng từ năm 2019 đến năm 2022, trong đó có việc xây dựng thêm một nhà xưởng đóng tàu tại Huludao.

Các nhà nghiên cứu Henry Boyd và Tom Waldwyn cho biết cơ sở này đã vượt Mỹ về tổng số tàu hạ thủy và tổng trọng tải trong giai đoạn 2021-2025. Trung Quốc duy trì nhịp độ sản xuất được mô tả là “1+2”: hạ thủy một tàu ngầm hạt nhân Type-094 và hai tàu ngầm tấn công hạt nhân Type-093B trong các năm 2024 và 2025, trước khi đưa tàu Type-09V ra mắt vào đầu năm 2026.

Những diễn biến khác cũng cho thấy tốc độ phát triển trong thiết kế của Trung Quốc. Tàu ngầm Type-09V, còn được gọi là Type 95, được đưa vào sử dụng vào tháng 2/2026; đến tháng 6, một tàu ngầm có thiết kế không có tháp chỉ huy truyền thống (“không có buồm”) đã được quan sát.

Dù vậy, số lượng tàu ngầm hạt nhân đang hoạt động của Mỹ vẫn lớn hơn số lượng tàu ngầm hạt nhân đang hoạt động của Trung Quốc. Theo dữ liệu của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), tính đến tháng 1/2026, Mỹ có 26 tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia, 20 tàu ngầm lớp Los Angeles, 3 tàu ngầm lớp Seawolf, 4 tàu ngầm mang tên lửa dẫn đường lớp Ohio và 14 tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo lớp Ohio.

Trong khi đó, theo các nhà nghiên cứu của IISS, Trung Quốc có khoảng 20-24 tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân tính đến tháng 2/2026.

Tuy nhiên, bức tranh về quy mô lực lượng đang thay đổi nhanh chóng. Theo lời khai trước Quốc hội Mỹ hồi tháng 3/2026 của Chuẩn đô đốc Mike Brookes, Trung Quốc vận hành tổng cộng hơn 60 tàu ngầm. Con số này được dự báo sẽ tăng lên 70 chiếc vào năm 2027 và 80 chiếc vào năm 2035, trong đó tàu ngầm hạt nhân chiếm gần một nửa lực lượng. Trung Quốc còn có kế hoạch bổ sung 20-30 tàu ngầm hạt nhân thế hệ mới, gồm tàu ngầm tấn công và tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo, vào đầu những năm 2040.

Sự khác biệt không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở tốc độ sản xuất. Theo CRS, các xưởng đóng tàu Mỹ hiện chỉ chế tạo được khoảng 1,1-1,2 tàu ngầm lớp Virginia mỗi năm, tương đương khoảng một nửa mục tiêu 2 tàu mỗi năm của Hải quân Mỹ. Tốc độ này có thể không đủ để đáp ứng cả nhu cầu trong nước lẫn việc chuyển giao tàu cho các đồng minh theo hiệp ước AUKUS.

Ưu thế tàng hình vẫn còn, nhưng nền tảng công nghiệp là điểm nghẽn

Một trong những lợi thế quan trọng của tàu ngầm Mỹ là khả năng tàng hình về mặt âm thanh. Trong bài viết trên Foreign Policy tháng 12/2024, Natasha Bajema nhận định tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia thuộc nhóm tàu yên tĩnh nhất từng được chế tạo, nhờ hệ thống động cơ đẩy hạt nhân tiên tiến, lớp phủ thân tàu hấp thụ âm thanh, giá đỡ máy móc giảm rung và hệ thống đẩy phản lực giúp hạn chế các dấu hiệu âm thanh.

Tuy nhiên, khoảng cách công nghệ này có thể đang thu hẹp. Theo báo cáo Ukrainian Prism tháng 4/2025, Nga và Trung Quốc đã mở rộng hợp tác quốc phòng theo một lộ trình phát triển chung về công nghệ hải quân và tàu ngầm. Lộ trình được thiết lập năm 2017 và gia hạn đến năm 2025 vào năm 2021, tạo điều kiện để Trung Quốc tiếp cận một số đổi mới kỹ thuật của Nga.

Dù vậy, khả năng Nga chuyển giao những công nghệ giảm tiếng ồn tiên tiến nhất vẫn còn gây tranh cãi. Ngay cả khi không có sự hỗ trợ công khai từ Moscow, các cải tiến thiết kế của Trung Quốc cũng có thể làm thu hẹp lợi thế của Mỹ.

Tháng 3/2026, Phó đô đốc Richard Seif nhấn mạnh rằng những tiến bộ nhỏ về khả năng giảm tiếng ồn, thời gian hoạt động hoặc khả năng phát hiện âm thanh cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả tác chiến dưới biển.

Trong khi đó, ngành đóng tàu Mỹ đang chịu nhiều hạn chế mang tính cơ cấu. Trong bài viết trên Bloomberg tháng 10/2026, Thomas Black cho rằng tình trạng thiếu hụt sản lượng kéo dài có liên quan đến việc thị trường đóng tàu tập trung vào 2 nhà sản xuất chính, chuỗi cung ứng yếu và thiếu nhân lực thợ máy chuyên ngành sau đại dịch.

Các yếu tố khác được nêu gồm những điểm nghẽn lắp ráp hình thành từ mô hình sản xuất chung thời Chiến tranh Lạnh, các cuộc đàm phán giá quyết liệt của Hải quân làm giảm lợi nhuận của nhà đóng tàu và sự suy giảm của ngành đóng tàu thương mại.

Bài toán của Mỹ vì thế không chỉ là phát triển một mẫu tàu ngầm có công nghệ tiên tiến hơn mà còn phải tăng năng lực sản xuất, giải quyết tình trạng thiếu nhân lực và củng cố chuỗi cung ứng để duy trì quy mô hạm đội.

SSN(X) được kỳ vọng sẽ kế thừa và kết hợp những ưu điểm của các lớp tàu ngầm hiện có, nhưng thời điểm mua sắm còn xa, trong khi Trung Quốc tiếp tục mở rộng sản xuất. Khả năng Mỹ duy trì ưu thế dưới biển sẽ phụ thuộc không chỉ vào công nghệ tàng hình thế hệ mới mà còn vào việc nền công nghiệp đóng tàu có thể vượt qua các điểm nghẽn hiện nay hay không.